Kreatinin tarixi barədə

Kreatin 1832-ci ildə fransız alimi Şevrel tərəfindən kəşf edilmişdir. Beləki, o vaxta qədər bilinməyən, sklet əzələlərinədən alınan komponenti kreatin adlandırmışdır. Yunan dilində olan κρέας (род. п. κρέατος) sözünün təcüməsi “ət” mənasını verir.

Şevlerin kəşfindən sonra 1835-ci ildə digər alim Liber eyni nailiyyətləri təsdiqləmişdir. Nəticədə XX əsrdən başlayaraq kreaitin qida əlavələri kimi araşdırılmağa başlanıldı. Müəyyən olundu ki, heçdə qəbul edilən kreatinin hamsı sidiklə orqanizmdən xaric edilmir. Bu kreatinin bir hissəsinin bədəndə qalması mənasını verir.

1912-1914-cü illərdə araşdırmaçılar Folin və Denis qida əlavəsi olan kreatinin əzələ toxumalarına təsirini müəyyənləşdirə bilmişlər.

1923-cü ildə Xan və Meyer 70 kiloqram çəkiyə malik kişinin orqanizmində ortalama 110 qram kreatinin mövcut olduğunu örgənə bilmişlər.

Məhs 1926-cı ildə kreatinin orqanizmdə “azotu” gecikdirməsi nəticəsində əzələ həcminin artımı təsirənə malik olması müəyyənləşmişdir.

İnsan orqanizminə təsirini müəyyənləşdirən ən dəqiq araşdırma isə 1980-ı ildə doctor Eric Haltmanın İsveçrədəki labaratoryasında baş tutmuşdur. Nəticədə müəyyən edilmişdir ki, 4-5 gün ərzində 20 qram kreatin monohidrat qəbulu əzələrədəki kreatin miqdarını 20% artırmaq qabiliyyətinə malikdir. Lakin araşdırmaların nəticələri 1992-ci ildə “Clinical Science” jurnalında nəşr edilmişdir. Və elə bu zamandan da bodybildingdə kreatinin geniş miqyaslı qəbulu start götürmüşdür.

1993-cü ildə “Scandinavian Journal of Medicine, Science and Sports” jurnalındakı məqalədə qəbul edilən kreatinin bədənin massasının artımına və əzələ gücünün artırılmasına (hətda bir həfədlik qəbul) təsiri haqda geniş məlumat verilmişdir. Ağır fiziki məşqlər zamanı uğurlu nəticənin əldə olunmasının tamamı ilə mümkünlüyü qeyd edilmişdir.

1994-cü ildə Anthony Almada öz kolleqaları ilə birlikdə Texas universitetində apardığı araşdırmanın məqsədi kreatinin məhs quru əzələ həcminin, yağlar əlavə edilmədən artımını sübut etməkdən ibarət idi. Araşdırmanın nəticəsi geniş olaraq “Acta Physiologica Scandinavica” jurnalında qeyd edilmişdir.

1993-1995-ci ildən etibarən yeni başlayan idmançılar arasında bu qida əlavəsi böyük rəqbət qazanmışdır. Məhs bu illərdən etibarən kreatinin bütün dünya ərazisində yayılması və bir nömrə olaraq qəbul edilməsi başlanıldı.

1993-cü ildə Britanyada geniş istifadə üçün kreatin əlavələr istifadə edilməyə başlanıldı. İlk olaraq Experimental and Applied Sciences (EAS) şirkəti tərəfindən bu məhsul Phosphagen adı altında təqdim edildi. 1998-ci ildə isə MuscleTech Research and Development şirkəti Cell-Tech adlı özündə kreatin, karbohidratlar və alfa-lipoev turşulu əalvə istifadəyə verdi. Nəticədə bu əlavə əzələlərdə ümumi kreatin bazasını və əzələlərdə fosfokreatin miqdarının artımına müsbət təsir etmiş oldu. 2003-cü ildə aparılan araşdırmalarda, azda olsa bu cür yanaşmanın daha effdektiv olduğunu təsdiq etdi.

Kreatinin bioloji rolu

Kreatin insan və heyvan orqanizmində mövcud olan təbii maddədir. Hərəkətlərin icra edilməsi və enerjili mübadiləsi üçün mütləq hesab edilir. İnsan orqanizmində bu əzələ enerjisi təmin edən maddədən 100-140 qram mövcutdur. Adi hallarda sutkalıq kreatin istifadəsi 2 qrama çatır. Zülal, karbohidrat, digər vitamin və minerallar kimi çox vacib hesab edilir. Kreatin qlisilin, arqinin və metionun adlı amin turşularını özü sintez etmə qabiliyyətinə malikdir. Bu aminoturşular zülalın komponentləridirlər.

Kreatinin sintezinə cəlb edilən hormonlar insanlarda qaraciyərdə, mədəaltı vəzdə və böyrəklərdə formalaşır. Kreatin sadalanan istənilən orqanlarda ifraz edilərək, qan vaistəsi ilə əzələlərə paylanılır. Təxmini 95% ümumi kreatin  sklet əzələlərinə paylanılır.

Məşqlər zamanı ağırlıq hərəkətlərini artırmaq da bədəndəki kreatin miqdarını artırmış olur. Nəticədə formalaşmalı olan ehtiyyat, pəhrizlər və təbii orqanizm tərəfində ifraz edilən kreatin sayəsində baş verməlidir.

İdmanda və məşqlərdə yüksək nəticə əldə edilməsi üçün qısa zaman ərzində orqanizmdən maksimum enerjini istifadə etməkdən ibarətdir. Eyni zamanda nəzərə alın ki, orqanizimdə enerji bədənimizin yağları və korbohidratları hesabına formalaşır.

Kreatinin formaları

Müasir farmalogiya kreatinin aşağıdakı formalarını önə çəkir:

  • Krealkalin (Kre-Alkalyn)
  • Kreatin sussuz (Creatine anhydrous)
  • Kreatin alfa-ketoqlyutarat
  • Kreatin hidroxlorid (Con-cret)
  • Kreatine HMB
  • Kreatin monohidrat (Creatine monohydrate)
  • Kreatin tartrat (Creatine tartrate)
  • Kreatin titrat (creatine titrate)
  • Kreatin fosfat (Creatine phosphate)
  • Kreatin sitrat (Creatine citrate)
  • Trikreatin malat (Tri-Creatine Malate)
  • Dikreatin malat (2-Creatine malate)
  • Magneziumlu kreatin (Magnesium creatine)
  • Etil yağlı kreatin

Kreatin həb, toz, çiynəlinən və maye halında istehsal oluna bilir.

Kreatinin metobolizmada rolu

Bütün onurğalılarda və bəzi onurğasızlarda kreatin kreatinfosfatdan, kreatinkinazoy fermetlərindən yaranır. Bu cür energetik ehtiyyat ATF səviyyəsini yüksək ATF konsentrasyası lazım olan toxumalarda normada saxlamağa kömək olur. Toxumalarda olan yüksək enerjili fasfat ehtiyyatı fosfokreatin və ya fosfoarqin formasında olur. Fosfokreatinkinaz sistem toxumalarda ATF formatında olan enerjini bir yerdən alaraq (mitoxondriya və qlikoza ilə sitoplazmanın reaksiyası) gərəkli olan digər yerlərə ötürür(əzələ dartınmaları zamanı miofibrillər, sarkozplazmatik retikulum və digər nahiyyələr). Kofein kreatin molekullarını dağıtmır. Lakin, adətən onlar bir-birlərinə əks çalışırlar. Kreatin orqanizmində su yığılmasına şərait yaradır. Kofein isə əksinə, sidikqovucu olduğundan bu effektin yaranmasına mane olur.

ATF molekullarının regenerasyası ilə yanaşı, kreatin fosfatın məşqlər zamanı qanda pH-ın səviyyəsini salan və əzələlərə yorğunluq gətirən turşuları neytralizasiya etdiyi məlumdur. Eyni zamanda kreatin qlikolizini aktivləşdirir. Ümumi bədən həcminin böyüdülməsində başqa əks təsirləri rast gəlinmir. Lakin, böyük ölçülərdə kreatin qəbulunun zəhərlənmələrlə nəticələnməsi ilə bağlı hallar da mövcut olmuşdur. Beləki, ABŞ-da baş vermiş hadisəyə əsaslansaq, böyük ölçülərdə kreatin qəbulu sümük toxumalarının zəifləməsinə və böyrəklərin fəaliyyətinin pisləşməsinə gətirib çıxara bilər.

Kraetinin ürək-damar əzələlərinə təsiri

Ürək çatışmamazlığı və miokard infaktı zamanı molekulyar mexanizmi örəgənərkən ürəyin enerji mübadiləsi ilə bağlı yanaşılma önə çıxır. 6 noyabr 1973-cü il də E.İ.Çazov tərəfindən aparılmış, SSSR-i dövlət elmi kəşflər jurnalında qeyd edilən araşdırma zamanı məhs kreatinin ürək üçün bu enerjini təmin etdiyi müəyyənləşmişdir.

Kreatinin enerji mübadiləsində iştirakı

Birinci və ən əsas məsələlərdən biri kreatinin enerji mübadiləsində – daha doğrusu ATF siklinin mübadiləsində işdirtak etməsidir. Lakin, ATF molekullarının bərpasından başqa, kreatinin məşqlər zamanı qanda pH-ın səviyyəsini aşağı salan, nəticədə yorğunluq, halsızlıq hisləri yaradan turşuların neytrallaşdırılmasında iştirakı da unudulmamalıdır. Eyni zamanda, kreatin qlikolizinin səviyyəsini qaldırır, yəni qlikoqenin səviyyəsini endirir. Qlikoqen böyrəklərdə yaranan qəliz korbohidrat hesab olunur. Məşqlər zamanı qlikozaya çevrilərək orqanizmdə enerji mübadiləsini təmin edir.

Məntiqli təxminlər görə orqanizmin yuxarı enerji mənbəyi əzələlərdə gücə təsir edən aktiv ATF molekullarının artımı nəticəsində baş verir. Kreatinin bəzən 10% mövcut əzələ gücünün artırma qabiliyyətinin olması artıq müəyyən edilmişdir. Beləki, bir dəfəlik və ya tam olmayan hərəkətlərin təkrarı zamanı kreatinin enerji təminatı aktiv şəkildə yalnız bir neə saniyə çalışır. Daha sonra isə prosesə korbohidratlar və yağlardan ibarət müxtəlif turşuların işlənməsi başlanır. Lakin, bu bir neçə saniyə əzələlər üçün gərəkli stres təzyiqi təmin edə bilir. Bu isə, öz nüvbəsində güc potensialını yüksəldir, ilk hərəkət maksimumunu gücləndirir ki, nəticədə yanaşma təkrarlarını işləməyə imkan yaranır.

Kreatin əzələ kütləsini artırır (massa)

Kreatinin daha bir müsbət keyfiyyəti onun əzələ kütləsinə təsirindən ibarətdir. Qəbul zamanı əzələlərin artımı çox sürətlə baş verir, təxmini ay ərzində 5-6 kq artım ola bilər. Lakin, unutmayın ki, bütün artım suyun hesabına baş verir. Gündəlik su qəbulu əzələ toxumalarına yığılır. Belə ki, kreatin molekulları su molekulları ilə birləşərək əzələ toxumasına ötürülür.

Toxumaların divarları nazikləşdikdən sonra nəyinki kreatinin və suyun molekullarının nüfus etməsi asanlaşır, hətda korbohidratlar, aminturşuları, minerallar və sairə daha tez qəbul edilir. Nəticədə, əzələlərin bərpa olunması prosesi sürətləndiyindən böyümə halları tezləşir. Eyni zamanda bildirək ki, orqanizmin kreatinə qarşı individual qəbul texnikası mövcutdur. Adətən 85-90% insanlarda kreatin qəbulundan sonra yüksələn nəticələr hiss edilməkdədir. Digər 10-15% insanlarda isə ya fərq kifayət qədər hiss edilmir, yada ümumiyyətlə neqativ hallar baş verə bilir: diareya, qaz əmələgəlmə və s.

Kreatinin relyefə təsiri

İstifadə edənlərin bir çoxları cavab olaraq şişdiklərini və ümumiyyətlə heç bir relyefden söhbət getmədiyini deyə bilər. Eyni zamanda, kreatin qəbulu zamanı əzələlər su ilə dolduğundan daha yumşaq, həcimli hala gələ bilirlər. Kreatinlə hiss ediləcək relyef gözləmiyin. Su əzələ toxumaları ilə yanaşı dərialtı toxumalara da nüfuz edir.

Kreatin testestronun sekresyasını artırır

Kreatinin son zamanlar testestronun sekresyasının artırması faktları mövcutdur. Düzdür, hələki tam olaraq məşqlərin ağırlığının orqanizmə təsiri nəticəsində baş verdiyi üçün, yada digər səbəblərdən yarandığı tam məlum olmasada, faktiki bədəndə testestron miqdarının artımı müşahidə edilir.

Kreatinin anabolik hormonlara təsiri

Araşdırmalar məşqlər zamanı endogen anabolik hormonların sekresyasının baş verdiyini sübut etmişdir. Bu hormonlar somototropin və testestron hormonları olaraq qəbul edilir. Somototropinin miqdarı kreatin qəbulundan yalnız 2 saat sonra artmağa başlayır. Bu məlumatdan sonra belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, somototropin heçdə kreatinlə bağlı deyil, toxumaların reaksiyası nəticəsində yaranır.

Stellenbos Universitetinin, CAR araşdırmalarına görə kreatin diqidrotestronu (testesronun androqen metobolitini) artırır.

Kreatin vegetarianlar üçün

Vegetarianlar təbii kreatin mənbəyi olan ət yemədiklərinə görə əlavə şəklində qəbul daha məsləhətli hesab edilir. Burda söhbət bodybildingdəki nəaliyyətlərlə birgə ümumi sağlamlıqdan da getməkdədir.

Kreatin arıqlamaq üçün

1994-cü ildə Texas Universitetində Entoni Almada kolleqaları ilə birgə araşdırma keçirmişlər. Araşdırmanın məqsədi kreatin qəbulu zamanı bədənin böyüməsinin quru əzələ kütləsinin böyüməsi hesabına baş verməsini, güc bacarıqlarının artırmasını sübut etməkdən ibarət olmuşdur. Aparılan araşdırmanın nəticələri «Acta Physiologica Scandinavica» jurnalında dərc edilmişdir. Dörd il ərzində aparılan digər araşdırmalarda bu fikriləri təsdiq edərək, kreatinin monohidratın qəbulu məşqin nəticəsini yüksəltdiyini güc nəticələrini artırdığını, bərpa olunmanı sürətləndirdiyini, nəticədə yağ ehtiyyatlarını azaltdığını müəyyən etmişdir.

Kreatinin ümumi fikizi formaya təsiri

Siz demək olarki, kreatinin bütün üstünlükləri ilə bağlı məlumatları oxudunuz. Onun ümumiyyətlə təhlükəsis olduğunu nəzərə alaraq sağlam bir insana yaxşı fikizi forma, intelektual aktivlik, yüksək tonus bəxş edir.

Kreatin : yaş və cinsə görə

Kreatin qəbulu bir qayda olaraq 18-35 yaş arası kişilərlə asosyasya olunur. Bu yaş arasında aparılan araşdırmalar məhsulun təhlükəsizliyini və müsbət təsirini dəfələrlə sübut etmişdir. Bu səbəbdəndə kreatinin uşaqlar və yaşlılarla bağlı təsiri istiqamətlərinə az diqqət ayrılmışdır. Bir sözlə istifadənin yaş və cins fərqi ilə bağlı ciddi təsir fərqliliklərinin mövcud olduğu barədə fikirlər səsləndirilmir.

Kreatin uşaqlar üçün

Ən əsas suallardan biri: kreatin uşaqlar üçün təhlükəsizdirmi? Bu sual çox zaman forumlarda rast gəlinir. Bir çox alimlər fikir ayrılığında olurlar. Beləki, bəilərinin fikrincə kreatin qəbulunu yeniyetməlik dövründən sonra istifadəsini düşünürlər. Nəzərə alın ki, kreatinin uzun müddətli istifadəsinin təsiri istiqamətləri hələdə tam araşdırıla bilinmiyib. Yəni, əgər mənfi təsirləri olarsa, istifadə edən gənc atletlər orta yaşlı idmançılara nisbətən daha çox zərər görə bilərlər. Lakin, yeni araşdırmalara görə, kreatinin qəbulunun metobolizmə və anabolizmə təsiri müəyyənləşmişdir. Bu səbəbdən də, tam olaraq uşaqlar üçün təhlükəli olub-olmaması məlum deyil.

Digər tərəfdən isə belə bir sual da maraq yaradır: Ümumiyyətlə uşaqlara təbii gücdən kənara çıxmağa ehtiyac varmi? Nəzərinizə çatdıraq ki, kreatin ilk növbədə hərəkət aktivliyini formalaşdıran əzələlərin gücünə təsir edir. Nu səbəbdəndə ekspertlərin fikrincə ağır məşqlər tam formalaşmamış skletin, sümüklərin deformasyasına səbəb ola bilər.

Deməli kreatin qəbulu inkişafın tam yekunlaşdığı yaşdan sonra qəbulu məsləhətlidir. Cinsi inkişafın tempi və başlanğıcı ətraf mühütün təsirindən çox aslıdır. Cinsi inkişafın yaş həddi isə individual yanaşma tələb edən məsələdir. Adətən qızlarda 8-9 yaşdan 16-17 yaşa qədər, oğlanlarda isə 10-11 yaşdan 19-20 yaşa qədər dəyişir.

Kreatin yaşlılar üçün

Əzələlərdə Fosfokreatin miqdarı yaş keçdikcə azalmağa başlayır. Kreatin əlavələr bu cür zəifləmə hallarını azaltmaq imkanına malikdir. Bu cür fikirləri bir çox gənc alimlər belə dəstəqləyirlər. Beləki təcrübələr 50 yaşdan yuxarı insalarda sağlamlığın yaxşılaşması, gücün artımı müşahidə olunmuşdur. Eyni zamanda vacib məqam orasındadır ki, yaş keçdikcə kreatinin effektivlik göstəricisi artmaqda olur.

Təccüblü görünsədə, 70 yaşdan sonra bu effektivlik sönməyə başlayır. Bu anabolik hormonların azalması ilə bağlı olur. Lakin, buna o qədərdə üzülmək lazım deyil. Mütamadi idmanla məşğul olmaqla bu hormonları bərpa etmək mümkündür. Aktiv həyat tərzi anabolik hormonları qoruyaraq, itirilmiş əzələ gücünü bərpa etməyə imkan yaradır.

Eyni zamanda yaşla əlaqədar yaranmış psixi problemlərin qarşısını ala, ürəyin işemik xəstəlik risini azalda, arterial təzyiqi artıra bilər.

Kreatin və qızlar

Son araşdırmalar müxtəlif fiziki məşqər zamanı kreatinin qızlara təsiri istiqamətində olmuşdur. Nəticədə, əzələ gücünün artımının olmasına baxmayaraq, qadınlara kişilərdən az təsir etdiyi müəyyənləşmişdir. Deməli, kreatin yüksək testestron səviyyəsində daha təsirli mövqeyə sahibdir.

Kreatin adətən çəki salmaq istəyən xanımlara daha məsləhətli hesab edilə bilər. Bu zaman məşqlərin intensivliyinin artmasına imkan yaradar, yağ yandırmasına şərait yaradar. Arıqlama zamanı əzələ zəifləməsi halları baş verir ki, kreatin qəbulu bunun qarşısını alar. Beləliklə, kreatinin nəyinki əzələ böyüməsində, həmdə qadınlar üçün bədən formasının formalaşmasında uyğun əlavə olduğu nəticəsinə gəlmək olar.

Kreatinin digər müsbət effektləri

Kreatinin bodybildingdə olan müsbət keyfiyyətləri ilə yanaşı digər məsələləridə bildirmək istərdik:

  • Kreatinin qidaya əlavəsi zamanı plazmada ümumi xolestrin miqdarı aşağı düşür. Ürək damar sistemini qoruyur;

  • Möhkəm soyuqdəymə zamanı soyuqdəyməni aradan qaldırma qabiliyyətinə sahibdir. Xorniki soyuqdəyməni əsasəndə artiridi müalicə edir;

  • Kreatin sistemi/fosfokreatin işemiya və oksigen çatışmamazlığı zamanı mərkəzi sinir sisteminə qoruyucu effekt bəxş edir;

  • Əzələ atrofiyası zamanı, müalicə proqramına daxil edilir;

  • Qida əlavəsi kimi kreatindən istifadə veqetarianların atletik bədən quruluş əldə etməyində rola sahibdir;

  • Xroniki ürək çatışmamazlığında kreatinin kardinal səviyyəsi aşağı düşür; bu cür xəstəliklə üzləşən insanlarda kreatin dözümlülüyü və gücü təmin edər. Ürək damarlarında tutulma səbəbindən klapanları dəyişməsi zamanı aritmiyanın 75% enməsi müəyyən edilmişdir.

Kreatini necə qəbul etməli?

Kreatinin qəbulu onun formasından aslıdır. Monohidrat kreatin iki cür sxemlə qəbul olunur – ya gün ərzində şirin suda və ya meyvə şirəsində eyni vaxtlar olmaq şərti ilə 4 qəbul sayı ilə 5 qram ölçüsündə, daha sonra isə 5-10 qram olmaqla 1-2 qəbul; yada 10 qram olmaqla 1-2 ay müddətində hər gün iki qəbul sayı ilə. Ən əsası kreatinin ya toz, ya da həb formasını seçməkdir. Kreatin monohidrat su ilə təması zamanı həmin an qarışır.

Kreatin əzələ toxumalarına su yığdığına görə, qəbul zamanı mütamadi su içməyə fikir vermək lazımdır. Təxmini olaraq gün ərzində hər 5 qram kreatinə 0,5 litr su içilməlidir. Bu zaman nəzərdə tutulan effek daha tez əldə edilər. Kreatin istifadəsindən zaman istehsalçının və ya idman məşqçinizin məsləhətlərinə diqqət yetirin. Butun qaydalara əməl edildikdə ümumi bədən massanız daha tez artar, güc və dözümlülük inkişaf edər.

Advertisements