L-karnitin eyni zamanda levokarnitin adlandırılır. Səhfən isə bəzən vitamin Bt və vitamin B11 kmi qiymətləndirilir. L-karnitin tam təbii maddə olaraq, B vitamin qrupu ilə sıx əlaqədədir. Nəticədə orqanizmdə vacib funksiyaları yerinə yetirir. İdman hərəkətləri, məşqlər zamanı yağ kütləsini əzələ inkişafına, eyni zamanda enerjiyə çevirə bilir.

L-karnitini bir çox hallarda vitamin kompleksi kimidə qiymətləndirirlər. Lakin orqanizm öz başına onu sintez edə bildiyindən tam olaraq vitamin hesab edilmir. Bədəndə normadan artıq hissəsi toplanmır, ehtiyac olanda özü xaric ola bilir, homeostatikdir.

L-karnitin ilk dəfə 1905-ci ildə V.S. Quleviç və R.Z. Krimberq tərəfindən önə çəkilib və araşdırılıb. 1962-ci ildə karnitinin fizioloji rolu müəyyən edilmişdir. Karnitin yağ turşularını hüceyrə membranları vasitəsilə nəql edir və enerji mübadiləsinə çevirir. Əzələ toxumasında karnitin miqdarının artırılması, tam yağda oksidləşmə mexanizmlərinin hamısını əhatə edir və bədənin istifadəsində olan yanacaqı səmərəli şəkildə idarə edə biləcəyi üçün enerji ehtiyatlarının sürətli bir şəkildə doldurulması təmin edilir. Bundan əlavə, karnitin konsentrasiyasında artım fissil yağın miqdarını artıraraq fiziki performansını artırır və eyni zamanda glikogenə qənaət edir, laktik turşu əzələlərinin yığılmasını azaldır və anabolik hormonal reaksiyanı gücləndirir. Karnitin səviyyəsini yüksəldərək, yağların oksidləşməsini stimullaşdırır və metabolik proseslərin intensivliyini artırmaq üçün hüceyrələr genetiklə təmin edilən mexanizmləri verir. Nəhayət, enerjili və daha çox motivasiya hiss edəcəksiniz və bütün artıq yağlar bədəndən çıxmağa başlayacaq.

Levokarnitinin biosintezi.

L-karnitin qaraciyər və böyrəklərdə sintez olunaraq orqanizmin digər hüceyrələrinə transport olunur. Levokartinin sintezi C, B3, B6, B9, B12, dəmir, lizin, metion və digər enzimlər vaistəsi ilə həyata keçirilir. Sadalanan komponentlərdən hər hansı birinin çatışmamazlığı orqanizmdə L-karnitinin inkişafını dayandıra və funksiya pozulması ilə nəticələnə bilər. Fermenlərin genetik deffekti halları nəzərə alinmasa bu hallar çox az hallarda baş verir.

L-karnitinin funksiya və effektləri.

  • Yağ yandırma. L-karnitin dərialtı piy ehtiyatlarının azalmasına səbəb olur. L-karnitin yağ yanması prosesinin son mərhələsində əsas elementdir. O sərbəst yağ turşularını onların son istifadə məntəqəsində – onların oksidləşməsi baş verən mitoxondriyada saxlayır. Mitoxondrilərdə yağ turşularının oksidləşmə prosesi orqanizmi böyük miqdarda enerji ilə təmin edir ki, bu da orqanizmin energetik imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır. Sərbəst yağ turşularının hüceyrədaxili oksidləşmə prosesinin effektli idarə olunması onların triqliseridlər formasında təkrar bərpa olunmayacağına və yenidən piy toxumasını yaratmayacağına zəmanət verir.

  • Viserallardan və qarın bölgəsindəki yağlardan qurtulma. Visseraldan və ya qarın yağından xilas olmaq son dərəcə çətindir. Abdominal bölgədə viseral yağ yığılması, daxili orqanlarında, xüsusilə də qaraciyərdə, ürəkdə və hətta əzələ toxumasında lipidlərin çökməsi ilə müşayiət olunur. Hepatositlərdəki yağların çökməsi alkalil olmayan yağlı qaraciyər xəstəliyinə gətirib çıxarır və epikardiyal yağ (ürək ətrafında yığılmış viseral yağın növü) ürəyin normal fəaliyyətinə mane olan metabolik olaraq aktiv bir orqan sayılır. Karnitin səviyyəsinin yüksəldilməsi, yağların oksidləşməsini stimullaşdırmaq və sistemik qan axını trigliseridlərindən və aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərdən çıxaraq stimullaşdırmaqla, yağın yığılmasını bloklaşdırır və böyrəklərdə hiperkolesterolemiyanın qarşısını alı. Aterosklerozun inkişafına cavabdeh olan zərərli lipidlərin birləşməsinə mane olur.

  • Əqli və fiziki enerji tələbatının ödənilməsi.  Asetil-L-karnitin güclü bir antioksidandır və beynin toxumasından ağır metalların zəhərli tuzlarından çıxara bilər. Alfa-lipoik turşusu və DHA ilə birlikdə qəbul etməyi məsləhət görərdik, çünki bu kombinasiya dopaminin salınmasını dəstəkləyir, konsentrasiyanı və motivasiyanı artırır. Depressiyadan əziyyət çəkən insanlar, eləcə də əlavə dəyərdən qurtarmaq istəyən hər kəs, karnitin möcüzəli hərəkətinə keçməlidir. Bu, daxili stimulları tapmaqda və ilk addımı atmağa, təlimə başlamağa və təlim prosesinin bütün çətinliklərini aradan qaldırmaq üçün öyrənməyə kömək edəcəkdir. Asetil-L-karnitinin qəbul edilməsində, həmçinin canlılığın dalğası, fiziki performansın artması, stresə qarşı tolerantlığın artması və bərpanın sürətləndirilməsi – zərif və cəlbedici bir bədən yaranmasına kömək edən bütün faydalı xüsusiyyətlərdən də istifadə edə bilərsiniz.Çoxsaylı işlər beynin funksiyasının yaxşılaşdırılmasında asetil-L-karnitinin effektivliyini təsdiq edir. Məsələn, Nordic Journal of Gastroenterology jurnalının son tədqiqatında qaraciyər funksiyası pozulmuş xəstələr tərəfindən asetil-L-karnitinin istifadəsinin zehni performansını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırdığını, sağlamlığı yaxşılaşdırdığını, əhval-ruhiyyəni artırdığını və müsbət münasibət yaratdığını təsbit etdi. Anksiyete və depressiya azaldıqlarını da bildirdilər.

  • Stres hallarına dözümlülük. Bir çox araşdırmalar karnitin istifadəsi zamanı stres hallarına qarşı tolerant davranma qabiliyyətinin üzə çıxdığını sübut etmişlər. İnsan orqanizmində mövcud vəziyyətə qarşı adaptasya prosesi sürətlə baş verir.

  • İş qabiliyyətinin artması. Fiziki performansın artması ilə əlaqədar karnitinin qəbul edilməsinin müsbət təsiri haqqında bir nəticə çıxarmaq üçün bu işin iki əsas nöqtəsinə diqqət yetirməlidir. Birincisi, əzələlərdə karnitin miqdarını artırmaq və enerji istehsalını artırmaq. Bu dərmanı uzun müddətlik qəbul etməyi tələb edir. Bir sınaqda, üç ay ərzində keratindən istifadədən sonra başlanğıc göstəricilərlə müqayisədə performansın və ya yükün fərdi şəkildə qəbul edilməsində dəyişiklik olmadığı, lakin artıq 6 aydan sonra dəyişikliklər açıq şəkildə nəzərə çarpdığı və statistik olaraq etibarlı olduğu müəyyən edilmişdir.
    Fiziologiya jurnalının araşdırmalarının nəticələrinə görə, əzələ karnitinin artımı laktik turşunun yığılmasının azalması nəticəsində yüklərə uyğunluğu artırır.

  • Məşq intensivliyi. Karnitin artımı məşq intensivliyinin artmasına gətirib çıxarır. Asanlıqla daha çox çəki artırmaq, daha çox təkrar etmək, daha sürətli və daha uzun müddət çalışmağa imkan yaradır. Bütün bunlar əzələlərdə artan karnitin miqdarı fonunda laktik turşu istehsalında azalma ilə nəticələnir. Belə dəyişikliklər ağrıların aradan qaldırılmasına, əzələlərin zərərindən qorunmasına və yüksək intensivliyin həyata keçirilməsinə müşayiət olunan metabolik stressin təsirini təsirsiz hala gətirir.
    Yüksək konsentrasiyalarda karnitin enerji istehsalı aktivləşdirilir və əzələlərdə sabit bir pH qorumaq və hidrogen ionlarının yığılmasının qarşısını alan bufer sistemlərinin səmərəliliyi artır. Əslində, karnitin daha çox işləməyə imkan verən hüceyrə ziyanını yaradan və ağrıya səbəb olan (yorğunluq zamanı hiss etdiyiniz hissləri) problemləri aradan qaldırmasına kömək edir.

  • Bərpaetmə özəlliyi. Hər iki qısamüddətli və uzunmüddətli dövrdə bərpanı artırmaq üçün karnitindən istifadə ilə əzələ ağrısının azalmasını və daha enerjili olduğunuzu hiss edəcəksiniz. Əzələlərdə laktik turşuların birləşməsi nəticəsində məşqləri məhdudlaşdıran hallardan və ağrının yaranmasına səbəblərindən azad olacaqsınız. Yəni bədəniniz laktik asiti sintez etmərsə, tez bir zamanda əzələ toxumasından çıxarar.Karnitin araşdırılma ilə məşğul olan tədqiqat qrupu tərəfindən əldə edilən məlumatlara əsasən, “erkən bərpa etməyə kömək edən” androgen reseptorlarının fəaliyyətini artıraraq anabolik təsiri gücləndirir.

  • Beyin fəaliyyətini yaxşılaşdırır və motivatsiyanı artırır. Karnitin sizə zərif zehni fəaliyyət göstərmək və motivasiyanı artırmaqda yardımçı olar. Bundan əlavə, əlavələr kilo vermək istəyən insanlar üçün əla vasitədir. Lakin bir çox hallarda idmançı daxili motivasiyanı tapa bilmir. L-karnitin potensialı açar və beyin funksiyasını sehirli şəkildə təsirləndirər.L-karnitin güclü bir antioksidandır və beynin toxumasından ağır metalların zəhərli təsirindən uzaqlaşdıra bilər.Depressiyadan əziyyət çəkən insanlar, eləcə də əlavə yüklənmədən qurtarmaq istəyən hər kəs, karnitin möcüzəli hərəkətinə keçməyi məsləhətlidir. Bu, daxili stimulları tapmaqda və ilk addımı atmağa, təlimə başlamağa və təlim prosesinin bütün çətinliklərini aradan qaldırmaq üçün öyrənməyə kömək edəcəkdir. L-karnitinin qəbul edilməsi nəticəsində canlılığın dalğası, fiziki performansın artması, stresə qarşı tolerantlığın artması və bərpanın sürətləndirilməsi – zərif və cəlbedici bir bədən yaranmasına kömək edən bütün faydalı xüsusiyyətlərdən yararlana bilərsiniz.
    Çoxsaylı araşdırmalar beynin funksiyasının yaxşılaşdırılmasında L-karnitinin effektivli olduğunu təsdiq edir. Məsələn, Nordic Journal of Gastroenterology jurnalının son tədqiqatında qaraciyər funksiyası pozulmuş xəstələr tərəfindən L-karnitinin istifadəsinin zehni performansını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırdığını, sağlamlığı yaxşılaşdırdığını, əhval-ruhiyyəni artırdığını və müsbət hislər yaratdığını təsdiq etdi.

  • Şəkər xəstəliyinin qarşısının alınması, insulta qarşı metobalizmanın yaxşılaşması. Karnitin, yağ metabolizmasına müsbət təsir edən diabetin inkişafına mane ola biləcək bir dərmandır. Metabolik sindroma bağlı xəstəliklərin qarşısının alınması mexanizmləri arasında vaskulyar aterosklerozun qarşısının alınması, ürək-damar sisteminin gücləndirilməsi və bədən çəkisinin azaldılması kimi məsələlərə yardımçı olur.Bundan əlavə, karnitin bədəni diabetlə əlaqəli patogenetik amillərdən qoruyur.

  • Kişilərdə məhsuldarlığı artırır. Kişi orqanının reproduktiv funksiyasını təmin etmək üçün kifayət qədər karnitin səviyyəsinə ehtiyac var. Bir araşdırmada, məhsuldar kişilərin yüksək səviyyədə karnitin və normal spermatogenezi olduğu müəyyən edildi. Qeyri-müntəzəm kişilərdə isə karnitin miqdarı azdır və bu, sperma sayılarına əks olunur. Elm adamlarının fikrincə, sağlam bir həyat tərzi ilə bədəndə yetərincə karnitin səviyyəsinin saxlamaq, reproduktiv funksiyaya faydalı təsir göstərmək mümkündür.

  • Xolestrinin miqdarını aşağı salır. L-karnitin yüksək xolestrin miqdarını aşağı salaraq, ürək-damar sisteminə müsbət təsir göstərir, qan dövranını yüksəldir.

L-karnitinin ziyanlı tərəfləri və əks təsirləri.

Bir çox mütəxəsislər tərəfindən L-karnitinin müəyyən edilmiş normadan artıq qəbulu məsləhət görülmür. İdmançılar arasında aparılan araşdırmalar nəticəsində metobolizm baxımından L-karnitinin təsir effekti aşağı qiymətləndirilmişdir. Yuxarı çəkiyə malik qadınlar arasında belə karnitinin kordio məşqlərlə birgə normadan artıq qəbulu (4q gün ərzində) məqsədyönsüz qiymətləndirilir.

L-karnitin yeməklərdə.

Ərzaq məhsullarında ən əsas mənbə kimi ət, balıq və süd məhsulları hesab edilir. Sutqalıq norma kimi 300 – 400 q çiy mal əti (300 mq karnitin) miqdarı nəzərdə tutulur.  Lakin nəzərə almalısınız ki, hazırlanma mərhələsində ətin çəkisi azalır. Bu səbəbdəndə qida əlavəsi kimi karnitindən istifadə məsləhətli hesab edilir.

L-karnitin idmanda.

İdmanın aerobika növlərində ümumi və ya xüsusi dözümlülüyü artırmaq üçün karnitin son dərəcə vacibdr. İdmançı bədəninin massasını azaltmaq haqda düşünmürsə levokarnitini yemək ratsionunda yağ miqdarını artırmaqla istifadəsi nəticəsində ehtiyacı olduğu maksimum enerjini əldə edə bilər. Yuxarı dozalarda karnitin qəbulu ilə yağlılıq dərəcəsi çox olan xüsusi dietalar işlənib hazırlanmışdır. Bu dietlər və karnitin miqdarının artırılması adətən idmançıların məşqlər zamanı massa və çəkilərinin itirilməməsi məqsədi ilə tətbiq edilir.

Levkarnitin aerobika idman növlərindən başqa anaerobika idman növlərindədə (kultrizim, pauerliftinq və s.) istifadə edilir. Eyni zamanda qeyd edək ki, levokarnitin istifadəsinin anabolik təsiri özünü yüksək məşqlər və ağır çəkilər nəticəsində çəki azalması kimi görsənə bilər. Bu azalma dəri altı və daxili piylənmənin aradan qaldırılması nəticəsində yaranır. Prosedura başlayan zaman çəkinin artıb azalmasına diqqət yetirmək gərəklidir. Yaxşı olardı ki, yağ miqdarını və əzələ kütlənizi ölçəsiniz.

Maksimal effektə nail olmaq üçün karnitin balanslaşdırılmış diet və məşq proqramı ilə birlikdə qəbul edilməlidir. Dopinq hesab edilmir və heç bir qadağa olmadan idmanda aktiv şəkildə istifadə edilir.

Orqanizimdə maddələr mübadiləsinin pozuntu halları rast gəlinirsə qəbul kursunu qısa zamanla bölüşdürüb etmək lazımdır. Zaman fasiləsinə fikir verməsəniz orqanizm öz karnitin ifrazını dayandıracaq və bunun üçün əlavə müalicə kursu götürməli olacaqsınız.

L-karnitin əzələlərin qorunması məqsədi ilə.

İranda yerləşən Azad İslam inistutunun idman sahəsi üzrə ixtisaslaşmış alimlərin araşdırmalarına əsasən sutka ərzində 2 q L-karnitin qəbulu idmançıların əzələlərini zədələnmələrdən qoruyaraq, bərpa edilməsini gücləndirir. Araşdırma zamanı 22 gənc yaşlı idmançılar seçilərək iki qrupa ayrılmışlar. Birinci qrup iki həfdə ərzində plasebo qəbul etmişlər. Digər qrup isə gün ərzində 2 q miqdarında L-karnitin əlavəsindən istifadə etmişlər. İki həfdənin yekununda sınaq üçün 15 dəqiqəlik aktiv qaçış hərəkətini icra etmişlər. İştirakçılardan qida əlavəsindən (Base) öncə, qaçışdan öncə (Pre), qaçışdan dərhal sonra (Post), iki saat sonra (2H), 24 saat sonra (24H) qan analizləri götürmüşlər.

Nəticələr: Qaçış hərəkətləri zamanı əzələ zədələnmələri – laktatdeqidroqenaz (LDH, LDQ) və kreatinikazlar (CK) nəticələri qanın müayinəsi zamanı müəyyən edilmişdir. Lakin L-karnitin istifadə edən idmançılarda bu nəticə az nəzərə çapmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, L-karnitin əzələ hücüyrələrinin zədələnməsinin qarşısını alır.

TBARS – Müstəqil radikalların ölçü vahidi hesab edilir. Bu aqressiv molekullar intensif fiziki məşqlər zamanı hüceyrələrin strukturunu zədələyə bilər. Qaçış zamanı birinci qrup idmançılarda TBARS-ın səviyyəsi kifayət qədər yüksəlmiş, ikinci qrup idmançılarda isə əksinə azalma müəyyən edilmişdir.

Digər əlavələrlə uyğunluğu.

L-karnitin bütün yağ yandırıcı əlavələrlə gözəl əlaqəyə girə bilir. Zərərli effektlərini aradan qaldırır, təsir qüvvəsini artırır. Eyni zamanda massa yığımında proteinlə, qeynerlərlə və digər komplekslərlə yağ yığımının qarşısını ideal şəkildə alaraq rahatlıqla istifadə edilə bilir.

Ən effektiv hal isə karnitinin koenzima Q10 ilə birgə kombinə edilmiş şəkildə istifadəsidir. Beləki, karnitin reaktivliyə, koenzim Q10 isə psixaloji sistemə gözəl təsir göstərir.

İstifadə qaydası.

Karnitin üçün ən optimal həcm gün ərzində 500 mq-la 2 q arasında dəyişir (adətən birdəfəlik qəbul bölgüsü 500 və ya 700 mq olaraq 3 dəfə və ya 1000 mq (1 q) olaraq 2 dəfə qəbul). 2 q-ın üzərinə çıxmaq mənasızdır. Demək olarki bütün araşdırmalar bunu diktə edir. L-karnitin səhərlər ac qarnına və məşqlərdən 30 dəqiqə öncə qəbul edilməlidir. Məşqlər olmayan günlər isə səhərlər və günorta ac qarnına yeməkdən öncə qəbul edilir. Məhs səhər saatlarında və məşqlər zamanı karnitin aktiv şəkildə təsirə sahibdir.

Advertisements